සබ්බාසව සුත්‍ර සටහන

මෙම රූපසටහන ඔබගේ පරිඝනකයට බාගත කරගෙන (Download ) එය විශාලකොට නරඹන්න 

(Right Click > Save Image As)

ධර්මය , විනය ඔබට සැක නම් ...

සියලු දෙනාට එක හා සමාන නුවනක් , ප්‍රඥාවක් , ශ්‍රද්ධාවක් පිහිටල නැහැ. එක එක පුද්ගලයා තම තමන්ට ආවේනික ක්‍රම ඔස්සේ ධර්ම කරුණු තේරුම් ගන්නේ. සාමාන්‍යයෙන් සිදු වන්නේ තමා ප්‍රිය කරන දේවල් වැඩි විමසීමකින් තොරව පිළිගැනීමයි. තමන්ට ක්‍රියාත්මක කිරීමට අපහසු දේවල් පිළිගන්න කැමති නෑ . ධර්මය කියල කියන්නේ ලෞකික දියුණුව සලසන අතරම ලෝකෝත්තර දියුණුවට පාර පෙන්වන දෙයක්. ලෞකිකත්වය මතම එල්බගෙන සිටින අයට ධර්මයෙන් පෙන්වන ලෝකෝත්තර ගුණය වටහා ගැනීමට තරමක් අපහසුයි. එසේ වන්නේ ඔවුන් ලෞකික සැපයට දැඩිව ඇලී ගැලී සිටීමයි.

එවැනි අයට ධර්මයේ ලොකොත්තර මාර්ගය පිළිබඳව බහුල වශයෙන් සැක කුකුස් ඇති වෙනවා. ගැඹුරු දහම් කරුණු අවබෝධයට එය විශාල බාධාවක්. ලෞකිකත්වය තුලම ඇලි ගැලී සිටින අයට කාමයන්ට අධිකව යටවී සිටීම නිසා කාමයන්ගේ ආශ්වාදයම මිස එයින් මිදීමක් ගැන කෙසේවත් සිතෙන්නේ නෑ . 

එවැනි බොහෝ දෙනා ගේ සිත් තුල ඇතිවන්නේ මෙන්න මේ වගේ අදහස්. 

1. මේ ලෝකේ මෙච්චර සැප තියෙද්දී ඇයි මේක දුකක් දුකක් කියලම කියන්නේ? මොන බොරුද. විකාර.

2. අපි නම් ආතල් එකේ ඉන්නවා. අපෝ ඕගොල්ලෝ පිස්සු විකාර කියවල විහින් දුක් විඳිනවා.

3. ටික කාලයයි ජිවත් වෙන්න තියෙන්නේ. ඒ ටික කාලයේ ජොලියේ ඉන්නේ නැතුව වෙන මොනවා කලත් පලක් නෑ.

4. සීලයක් කියල දෙයක් මොකටද? තමන් හම්බ කරගෙන කාල බිල ජොලියේ හිටියම හරිනේ. සිල් ගත්තට ලැබෙන දේ මොනවද? නිකන් අත පය රිදෙන එක විතරයි හවස් වෙනකොට. විකාර.

5. ඇයි මේ මිනිස්සු එක්කෙනෙක් එක්ක විතරක් පවුල් කන්නේ? තමන්ට වත්කම තියෙනවා නම් එකපාර කීප දෙනෙක් එක්ක පවුල් කන එකේ කිසි වැරද්දක් නෑනේ. ඒක  සොබාදහමෙන් සත්වයන්ට ලැබුණු අයිතියක්. දැන් බලන්න ඔය බල්ලෝ බළල්ලු නිදහසේ ජිවත් වෙන්නේ. මිනිස්සු තමයි මේ තහංචි දාගෙන විහින් දුක් විඳින්නේ.

6. ජිවත් වෙනකොට ඉතින් සත්තු නොමරා බෑනේ. එහෙම නොවුනොත් උන් අපිට හානි කරනවනේ. ලෙඩ බෝ  කරනවා. දෂ්ට කරනවා. සපා කනවා. පානාතිපාතා වේරමණී ගිහියන්ට නම් රකින්න බෑ . පොඩි බොරුවක් වත් නොකිය දැන් කාලේ ජිවත් වෙන්න බෑ . හොඳයි පෙන්නන්න බලන්න එහෙම අය අද කොහෙද ඉන්නේ කියල.

7. සෝවාන් වෙනවා කියන්නේ මොන බොරුද? මෙච්චර මිනිස්සු හැම පෝයටම සිල් ගන්නවා. එක්කෙනෙක් ඉන්නවද අඩු ගානේ සෝවාන් වෙච්ච? ඉන්නවනම් ඉදිරිපත් වෙලා අනිත් අයටත් කියල දෙන්න ඕනනේ සෝවාන් වෙන හැටි. ඕව මේ කාලෙට ගැලපෙන්නේ නෑ .

8. බුදු දහම හරියට කරනවා නම් ඔක්කොම අත ඇරලා කැලේට යන්න වෙනවා. එතකොට කවුද අපෙන් යැපෙන අයව බලා ගන්නේ.? එක නිසා ඕව මේ කාලෙට හරියන්නේ නෑ. ඕව පරණ හණමිටි අදහස්.

9. හැමෝම තමන්ව රවට්ටනවා නම්, තමන්ගේ දේවල් හොරෙන් ගන්නවා නම්, අපි කොහොමද අනිත් අයට කරුණාව දක්වන්නේ? එහෙනම් ඉතින් රහත් වෙන්න ඕන. ගැහුවොත් ගහන්න ඕන. බැන්නොත් බනින්න ඕන. නැත්තම් මේ කාලේ ජිවත් වෙන්න බෑ.

10. රටේ නීතියක් හරියට තියෙනවා නම් ධර්මයක් මොකටද? ධර්මයට ඉහලින් නිතිය තියෙන්න ඕන. නීතියක් ක්‍රියාත්මක නොවන රටක මොන ධර්මයක් ද? නිකන් විහිලු කරන්න එපා හලෝ. ධර්මයෙන් බෑ මිනිස්සුන්ව හදන්න. පුළුවන් නම් ඉතින් ඔය හිර ගෙවල් මොකටද?


මෙවැනි බොහෝ දේ පවසමින් ඔවුන් දහම් මගට පිවිසීම පමා කරගන්නවා. ඔවුන්ට අප අනුකම්පා කල යුතුයි. ඔවුන් සමග මත ගැටුම් වලට නොයා ඔවුන්ට සත්‍ය අවබෝධ කරවීමට සුදුසු උපක්‍රම කල්පනා කල යුතුයි. මෙවැනි පුද්ගයින් සමාජයේ බහුලයි. ආයතනයක් ගත්තොත් වැඩිපුර ඉන්නේ මේ වගේ කට්ටිය. ඉතාම පරිස්සමින් මෙවැනි කෙනෙකුට ධර්මය කියා දිය යුතුයි. වැඩිපුර කල යුත්තේ ඔවුන්ට සවන් දීමයි. ඉන්පසුව ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ඔවුන්ගේ වැරදි නිවැරදි කරගැනීමට පියවරෙන් පියවර උපදෙස් දිය යුතුයි. එක්වරම ඔවුන්ගේ මතයට පහර ගසා ඔබේ අදහස කීමට යාමෙන් සිදු වන්නේ ගැටුමක් පමණයි. 

තමන් දන්නා දේ අනුන්ට කියන විට ...

ඔබ යම් ධර්ම කරුණක් හෝ දහමට අදාළ යම් වත් පිළිවෙත් පිළිබඳව හෝ බුදු දහමට අදාළ වෙනත් ඕනෑම කාරණයක් තවත් කෙනෙකුට පැවසීමේදී හෝ කියා දීමේදී පහත සඳහන් කරුණු පිළිබඳව වඩාත් සැලකිලිමත් වන්නේ නම් හොඳ බව මට හිතෙනවා.

1.  ඔබ යමක් පවසන්නට පෙර එයාව හොඳින් අධ්‍යනය කරන්න.

2. ඔබ අදහස් හුවමාරු කරන පුද්ගලයා හට කිසිවක් බලහත්කාරයෙන් කියන්නට යන්න එපා. ඔබ පවසන දේ කෙතරම් නිවැරදි උවත් එයින් වන්නේ එම පුද්ගලයාගේ කේන්තිය ඇවිස්සෙන එක විතරයි.

3. එයාගේ වැරදි නිවැරදි කරන අදහසින් ඔබ යමක් කියනවා වන්නට පුළුවන්. නමුත් එය ඉතා පරිස්සමින් කල්පනාකාරීව කල යුතුයි. සමහර විට ඔබට පැවසීමට අවශ්‍ය දේ වෙනුවෙන් මාස ගානක් හෝ අවුරුදු ගානක් යන්නටත් පුළුවන්.

4. පුද්ගයයෝ විවිධාකාරයි. නොයෙක් පුරුදු, හැසිරීම් රටා , ඇබ්බැහි වීම් වලට යොමු උවන් වියහැකි බැවින් ඔවුන්ව නිවැරදි මගට ගැනීමේදී විශේෂයෙන් ඔබට ඉවසීම තිබිය යුතුයි.

5. සමහරවිට ඔබට සිතෙයි මේ තරම් පොඩි දෙයක්වත් ඇයි නොතේරෙන්නේ කියා. නමුත් එහිදී ඔබ තේරුම් ගත යුතුයි එය එම පුද්ගලයාගේ දැනුමේ මට්ටම බව. ඉතින් ඔබ වඩාත් ඉවසිය යුතුයි.

6. දහම් කරුණු පවසන විට එය හුදු තර්කයෙන් පමණක් පිළිගන්නා කෙනෙකුට නම් ඔබ තර්ක කිරීම නවතා දමා ඔහුගේ මතයට වඩ වඩාත් සවන් දෙන්න. ඔහු වරදවා ගෙන ඇති තැන ඔබ ඉතා පරෙස්සමින් තේරුම් ගන්න. ඔහුගේ සමාජ පසුබිම, දෙමව්පියන්ගෙන් හුරුවූ ගති පුරුදු, වෙනත් නොයෙකුත් හේතු කාරනා මත ඔහු යම් වැරදි වැටහිමක සිටිනවා විය හැකියි. එක වරම ඔහුගේ මතයට පහර ගහන්න එපා. එකෙන් වෙන්නේ ඔහු

ඔබගේ අදහස් සමග ගැටුමක් ඇතිවීම පමණයි.

7. ඔහුට යමක් වැටහෙන ආකාරයට කියාදීමේ ක්‍රමය ඔබ විසින් සොයා ගත යුතුයි. එසේ සුදුසු ක්‍රමයක් එක්වරම නොපෙනේ නම් ඔබ හදිස්සි නොවිය යුතුයි.

8. පවසන්නට යන දෙය ටික ටික ඉතා සරලව තේරුම් ගත හැකි ආකාරයට පැවසිය යුතුයි. එසේ කිරීමේදී ඔබට විවිධ උපක්‍රම , උදාහරණ භාවිතා කරන්න සිදු වේවි. එහිදී ඔබ දක්ෂ විය යුතුයි. ඔහුගේ දැනුම් මට්ටම අනුව ඔබ පවසන කරුණු ගොනු කරගත යුතුයි. ඔහුට දරා ගත හැකි ප්‍රමාණයට කුඩා කර පැවසිය යුතුයි.

9. උගත් කම සහ ප්‍රඥාව කියන්නේ දෙකක් බව මතක තබා ගන්න. උගත්කම කෙතරම් තිබුනත් ප්‍රඥාව බින්දුවක් විය හැකියි. එබැවින් වඩාත් කල්පනාකාරී වන්න.

10. බුදුන් , දහම්, සඟුන් පිළිබඳව ශ්‍රද්ධාවක් තිබෙන කෙනෙකුට දහම් කරුණු අවබෝධ කිරීම තරමක් පහසුයි. එබැවින් පළමුව ඔහුගේ හෝ ඇයගේ ශ්‍රද්ධාව පිළිබඳව විමසිලිමත් වන්න. ශ්‍රද්ධාව අංශු මාත්‍රයක් වත් නැති කෙනෙකුට දහම් කරුණු අවබෝධය ඉතා අපහසුයි. ඔවුන් සියලු දේ වටහා ගන්නේ තර්කයෙන් පමණයි. එබැවින් ඔවුන්ගේ චරිත ස්වභාවයට ගැලපෙන පරිදි කරුණු ඉදිරිපත් කල යුතුයි. එවිටයි ඔවුන්ව අවබෝධයක් කරා ගෙනයා හැකි වන්නේ. එසේ නොවුනහොත් අවසානයේ ඉතිරි වන්නේ සිත් රිදීම් සහ ගැටීම් පමණයි.

11. තර්කයෙන් ගලපා ගත හැකි කොටස් පමණක් එවැනි කෙනෙකුට පැවසිය යුතුයි. නිතරම තමා උපමා කොට ඒ අනුව අනුන් ගැන තේරුම් ගත පරිදි කරුණු පවසන්න. එවිට ඔවුන් තර්කයෙන් එය තේරුම් ගනීවි. එක්වරම තේරුම් නොගත්තත් ඔවුන් ඒ ඔස්සේ සිතන්නට පටන් ගනීවි.

http://neegrodha.weebly.com/ කතරගම, ගෝතමී ගම අරණ්‍ය සේනාසනය

තෙරුවන් සරණයි !

කතරගම, ගෝතමී ගම අරණ්‍ය සේනාසනය 2006 වසරේදී ආරම්භ කරන ලද පුණ්‍ය ආයතනයකි. මෙහි දැනට ඉදිවෙමින් පවතින සංඝාවාස කුටි, මග පිළිවෙත් ගරුක වැඩිහිටියන් පිදීමේ නිවාසය, සහ අරණ්‍ය සෙනසුණේ කටයුතු වලට සම්බන්ධ වන පින්වතුන් ට නවාතැන් ගැනීම සඳහා ඉදිවෙමින් පවතින විශ්‍රාම ශාලාවෙහි චායාරුප කිහිපයක්  පහත දැක්වේ. මෙම අරණ්‍ය සේනාසන භුමිය තුල සෑම පොහෝ දිනකම සීල භාවනා වැඩසටහනක් පැවැත්වේ. එහිදී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්චා, ඇතුළු විවිධ පින්කම් රැසකට සහභාගී වීමට සිල් සමාදන් වන පිරිසට සහ අනෙකුත් උපාසක උපාසිකාවන්ට අවස්ථාව ලැබේ.

මෙහි පැමිණ වන්දනාමාන කොට බුද්ධ වචනයට අනුව දහම මැනවින් වටහාගෙන, සිල්වත්, ගුණවත් දිවියක් ගතකිරීමට පින්වත් ඔබ සැමට ආරාධනා කරමු.

කතරගමට නුදුරු නිසංසල පරිසරයක ( ගෝතමී ගම ) සිව් දිහින් එන ආර්ය සංඝයා උදෙසා ඉදිවෙමින් පවතින සංඝාවාස කුටි සහ සංඝයා මුණ ගැසීමට, වන්දනා මාන කිරීමට, මග පිළිවෙත් පිරීමට, දුර බැහැර සිට එන්නන් සඳහා විවේකිව වාසය කිරීම සඳහා වෙන්වන විශ්‍රාම ශාලාවේ ඉතිරි වැඩ කටයුතු නිමා කිරීම සඳහා සැදැහැති සිතින් දායක වනමෙන් ඔබටත් ආරාධනා කරමි.

නිවන වචනයෙන් පැවසිය හැකි නොවේ. කිසියම් අයකු අපට ද නිවන් අවබෝධ කරගැනීමට හැකිවන අයුරින් නිවන අර්ථ දක්‌වන්නේ නම් ඒ පිනම නිවන් දැකීමට ප්‍රමාණවත් වන්නේ යෑයි සිතමි. බුදුන් වහන්සේ නිවන යනු මේ යෑයි පවසා ඇත්තේ කිනම් සූත්‍රයකද?

නිවන කියල කියන්නේ නැවත ඉපදීමක් නැති වීමයි. සංස්කාර සියල්ල නිරුද්ධ වී යාමයි. ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය පරිපුර්ණ වශයෙන් වැඩීමෙන් මෙම තත්වයට පත්වෙනවා. නිවන යනු තැනක් හෝ දෙයක් නොවෙයි. අවබෝධය දියුණු කිරීමෙන් පත්වන තත්වයක්. අරහත් ඵලය සාක්ෂාත් කරනවා කියන්නේ නිවන් දකිනවා කියන එකයි. අරහත් ඵලය සාක්ෂාත් කරන මාර්ගය ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයයි. ඒ ගැන බුදුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ පළමු සුත්‍ර දේශනාවෙන්ම කියල දුන්න. ධම්ම චක්ක පවත්තන සුත්‍රය බලන්න.


ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රය
-------------------------------
‘එ‘එතෙ තෙ භික්ඛවෙ උභො අන්තෙ අනුපගම්ම මජ්ඣිමා පටිපදා තථාගතෙන අභිසම්බුද්ධා

චක්ඛු කරණී ඤාණ කරණී උපසමාය අභිඤ්ඤාය සම්බෝධාය නිබ්බානාය සංවත්තති’

ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රය බුදුරදුන්ගේ ප්‍රථම ධර්ම දේශනාවයි. බුද්ධ ධර්මයේ ස්වභාවය හදවත බඳු මෙම සූත්‍රය ඇසළ පෝදා ඉසිපතන මිගදායේ දී දේශනා කරනු ලැබුවේ පංච වග්ගිය භික්‍ෂූන් උදෙසාය. මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ ලක්දිව දී දේශනා කරන ලද සූත්‍ර රැසක් අතරට මෙය ද ඇතුළත් වේ.

ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රය වැදගත් වන්නේ එහි ආර්ය මාර්ගයේ ප්‍රතිපදාව ලොවට හෙළි කර තිබීම නිසාය. සිද්ධාර්ථ කුමරු තවුස් දම් පුරණ කාලයේ ශරීරයට දැඩි සේ දුක් දෙමින් විමුක්තිය සෙවීය. පංච ඉන්ද්‍රිය පිනවමින් කුමාර ජීවිතය ගත කළේය. රම්‍ය, සුරම්‍ය, සුභ නමින් වූ මාළිගාවල අනේක සැප වින්දනය කළේය. මේ එක ක්‍රමයක්වත් විමුක්ති මාර්ගය නොවන බව තමන් අවබෝධ කර ගත්තේය. ආළාර කාලාම, උද්දකරාම පුත්ත වැනි ධ්‍යාන ලාභී තවුසන් වෙත ගමන් කළේද විමුක්තිය සොයා ගනු පිණිසය. එකම බර සංසාර බර පමණි. මේ සංසාර බරෙන් මිදීමට අන්තවාදී පිළිවෙත් නිසි මග නොවන බව එතුමෝ අවබෝධ කර ගත්හ.

ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රයේ සඳහන් අන්දමට අන්තවාදී ප්‍රතිපදා දෙකකි.

1. කාම සුඛල්ලිකානු යෝගය

2. අත්තකිලමථානු යෝගය

මේ අන්ත දෙක අධික සැප, අධික දුක අතර දෝළනය වන්නකි. මේ අන්ත දෙකම පෘථග්ජනයන් විසින් සෙවුනාලද, හීනවූ, ග්‍රාම්‍ය වූ, අනාර්ය වූ, අනර්ථය පිණිස පවතින බව (හීනො ගම්මො පොථුජ්ජනිකො අනරියො අනර්ථ සංහිතො) සිදුහත් කුමරු පසක් කර ගත්හ.

බෝධි මූලයේ තමන් අවබෝධ කර ගත්තේ ආර්ය පර්යේෂණ ක්‍රමයයි. ආර්ය පිළිවෙත උතුම් පිළිවෙත අනුගමනය කිරීමත්, ආර්ය නොවන ග්‍රාම්‍ය වූ කෙළෙස් වැඩෙන අනාර්ය පර්යේෂණයෙන් ඈත් වීමටත් ගෞතම බුදුරදුන් ගේ් පිළිවෙත හේතු වාසනා විය.

අන්ත දෙකෙන් ඉවත්වන විට එහි පවතින්නේ මධ්‍යස්ථ භාවයකි. සැබැවින්ම තථාගතයන් අවබෝධ කර ගත් දහම එතෙක් කිසිවෙකුනුත් අවබෝධ කර නොගත් (පුබ්බේ අනනුස්සුතෙසු ධම්මෙසු) මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව වූ බව (මජ්ඣිමා පටිපදා) සිද්ධාර්ථ ගෞතමයාණෝ වදාළ සේක. මෙම නවදහම ස්වාධීන දහමකි. ;නත් පාදන (චක්ඛු කරණ) නුවණ ප්‍රඥාව අවධිකරණ (ඤාණ කරණි) ශාන්තිය සැනසීම පවතින (උපසමාය) අවබෝධය නිර්වාණාධිගමය පිණිස පවතින (උපසමාය අභිඤ්ඥාය සම්බෝධාය නිබ්බානාය) පවතින බව වදාළහ.

ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රයේ සඳහන් මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව ගමන් කළ යුතු අනුගමනය කළ යුතු පිළිවෙතක් පමණි. එහි බැහැර කළ යුතු කිසිම දෙයක් නොමැත. මුළු මහත් බුදු දහමේ ජීවන දර්ශනය එහි අන්තර්ගත වේ. ඒ තුළ සීල, සමාධි, ප්‍රඥා යන ත්‍රිශික්‍ෂාව අන්තර්ග්‍රහණය වේ. ප්‍රඥාව අවධි කරවා, සීලාදි පිළිවෙතෙහි පිහිටා කායික, මානසික, සමාධිය එනම් චිත්ත සමාධිය දක්වා පරිපූර්ණ මාවතක් ඒ තුළ අන්තර්ගතව පවතී.

සම්මා දිට්ඨි

සම්මා සංකප්ප – ප්‍රඥා

සම්මා වාචා

සම්මා කම්මන්ත

සම්මා ආජීව - සීල

සම්මා වායාම

සම්මා සති

සම්මා සමාධි - සමාධි

බෞද්ධ ජීවන මාවත සහ සසරින් මිදීමට කැමැති පුද්ගලයා ගමන් කළ යුතු මාවත මෙම උතුම් අංග තුළ ඇතුළත වේ. මෙම ක්‍රමය අපට අවබෝධ කර ගැනීමට නිසි මාවත පෙන්වා දී ඇත්තේ ලෝකයේ පැවැත්ම අවබෝධ කර ගැනීම තුළිනි. ආර්ය මාවත එළි පෙහෙළි කරදීමෙන් අනතුරුව විශ්වයේ සංසාරයේ ස්වභාවය, කවරේදැයි බුදු හිමියෝ දේශනා කරති. එනම් එදා ගයා තීර්ථයේ මහාබෝධි වෘක්‍ෂ මූලයේදී තමන් තම නුවණින් අවබෝධ කර ගත් ආර්ය සත්‍ය ධර්මය තුළිනි. එය චතුරාර්ය සත්‍ය ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඒ නිසාම ‘බුද්ධ’ නම් වූ බව ද දත යුතුය.

බුදු දහමේ හදවත හරය දාර්ශනික සිද්ධාන්ත අතර අග්‍රස්ථානයක ලා සැලකෙන සම්බුදු පදවිය සඳහා සුදුසුකම් ලද ආර්ය සත්‍ය සතර මෙසේය.

1. දුක්ඛ ආර්ය සත්‍ය

2. දුක්ඛ සමුදය ආර්ය සත්‍ය

3. දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍ය

4. දුක්ඛ නිරෝධ ගාමිණි පටිපදා ආර්ය සත්‍ය

ඉපදීම දුකකි. ජරාවට පත් වීම ලෙඩ රෝග වැලදීම දුකකි. මරණය ද දුකකි. කැමැති දේ නොලැබීම ප්‍රියයන්ගෙන් වෙන් වීම අපි‍්‍රයයන් සමග එකතු වීම ද දුකකි. පංච උපාදානාස්ඛන්ධය ආශ්‍රිත සියල්ල දුකකි.

දුක ඇතිවීමට හේතුව තෘෂ්ණාව වේ. දුක්ඛ සමුදය ලෙස එය හැඳින්වේ. දුක්ඛ දුක්ඛ (සාමාන්‍ය දුක) විපරිණාම දුක්ඛ (වෙනස් වීම නිසා) සංසාර දුක්ඛ යනුවෙන් දුක තෙවදෑරුම් තලයක ගමන් කරයි. මෙම දුක කවර ආකාරයෙන් හටගත්තත් ඊට හේතුව තණ්හාව බව පැහැදිලිය.

1. කාම තණ්හා

2. භව තණ්හා

3. විභව තණ්හා වශයෙන් තෘෂ්ණාව තෙවදෑරුම් වේ.

පංච ඉන්ද්‍රියන් පිනවමින් කාම වස්තු සමග ගැටෙමින් ජීවත්වීම කාම තණ්හාවයි. භවයේ සදාකාලිකව ජීවත්වීමට ඇති ආශාව භව තණ්හාවයි. භවයෙන් වෙන්වීමට ඇති ආශාව විභව තණ්හාවයි. දෙවන තෙවන අංග ශාස්වත වාදය හා උච්ඡේද වාදය නියෝජනය කරයි.

ධම්මචක්කපවත්වන සූත්‍රයේ පෙන්වා දී තිබෙන්නේ ‘යමක් අනිත්‍ය ද එය දුකක්’ බවකි. එපමණක් නොව එම ආකල්පය වැඩි දුරටත් සංවර්ධනය කර මින් පවසන්නේ යම් කිසදි ධර්මතාවයක් හට ගත්තේ ද ඒ සියල්ල නිරුද්ධ වන බවයි.

යං කිඤ්චි සමුදය ධම්මං සබ්බං තං නිරෝධ ධම්මං යනුවෙන් ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රයේ ඒ බව අවධාරණය කරයි.

දුක නැති කිරීම නම් නිවරනයි. දුක්ඛ නිරෝධ ආර්ය සත්‍යය යනු එයයි. තෘෂ්ණාව ක්‍ෂය කිරීම විරාගය නිරෝධය නිර්වාණය බව පෙන්වා දී ඇත. නිවන ශාක්‍ෂාත් කළ යුතු අසංඛත ධර්මයකි. එය අපේ විස්තරයට සමානව නිර්වාණය සිද්ධාර්ථ කුමරු අවබෝධ කර ගත් පරම සත්‍ය වේ. මෙම පරම සත්‍යයට ලංවිය. බුදු සමයේ විමුක්ති සාධනය පරම නිෂ්ටාව නිවන වේ. එය අධ්‍යාත්මික විමුක්ති ලෝකයයි. බුදු දහමේ පරම නිෂ්ටාව ශාක්‍ෂාත් කර ගැනීම මුල් විසි වසරේ ප්‍රධාන කාර්ය භාරය විය. මෙම යුගය ප්‍රථම අභිසම්බෝධි යුගය ලෙස සළකා ඇත. බුදුරදුන් තම ශ්‍රාවක පිරිස් සම්බන්ධයෙන් වඩාත් සතුටට පත් වූයේ මෙම මුල් යුගය තුළ දී බවත්, එයට හේතුව වැඩිම පිරිසක් නිර්වාණාධිගමයට පත්වූයේ එම යුගයේ බවත් මජ්ඣිම නිකායේ කකචූපම සූත්‍රයේ සඳහන් වේ.

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගයෙන් ගමන් ගන්නා මධ්‍යම ප්‍රතිපදාව අනුගමනය කරන ගිහි පැවිදි ශ්‍රාවකයා අවසානයේ සිත සමාධිගත බවට (සම්මා සමාධි) පත් කර ගනියි. එහි අවසාන ඵලය සම්මා ඥානය පහළ වීමයි. යථාභූත ඥානය හෝ ඇත්ත ඇති සැටියෙන් දැකීම සම්මා ඥාන නම් වේ. ඉන් පසු පරම විමුක්තිය නිවන (සම්මා විමුක්ති) පසක් කර ගනියි.

සම්මා විමුක්තිය ලැබූ පුද්ගලයා සසර ගමන නිම කළ සංසාර බර බහා තැබූ අභිමතාර්ථ සාධනය ඉෂ්ට කරගත් පුද්ගලයෙකු බවට පත් වේ. ඒ පුද්ගලයා බෞද්ධ ආර්ය විනයේ දී හඳුන්වනු ලබන්නේ් සව් කෙළෙසුන් නැසූ (අරහං ඛිණාසවො) අයෙකු ලෙසය.

ධම්මචක්කපවත්තන සූත්‍රය හෙළි කරන මාවත නිවැරැදි මාවත වේ. එය සෘජුය. මැනවින් අර්ථවත් වූ ධර්ම මාවත බව ඉතා පැහැදිලිය.

අවිද්‍යාව සහ අසත්පුරුෂ ආශ්‍රය අතර සම්බන්ධය

අවිද්‍යාව සහ අසත්පුරුෂ ආශ්‍රය අතර සම්බන්ධය 

• අවිද්‍යව පවතින්නෙ ආහාරයක් මත. ආශ්‍රව හටගැනිමෙන් අවිද්‍යව හටගනී.
• අවිද්‍යාව  - පංචනීවරණ නැමති ආහාරයෙන් පොෂණයවේ. 
  පංචනීවරණ  කියන්නේ නිවන ආවරණය කරන (නිවන් මග පාදාගැනීමට නොහැකිවනසේ අපව වලක්වන ) අපේ සිතේම හටගන්නා කරුණු 5ක්. එනම්, කමච්චන්දය  (කාමයන්ට ඇති ආසාව), ව්‍යාපාදය ( තරහව - ද්වේශය ) , ථිනමිද්දය ( අලසබව ) , උද්දච්ච කුක්කුච්ච ( සිතේ ඇතිවන නොසන්සුන් ගතිය සහ කැළඹිලි ස්වභාවය ), විචිකිච්චා ( ඒ කියන්නේ සැකය. බුද්ධාදී කාරණා 8ක් ගැන ඇතිවන සැකය )
   
• පංච නීවරණය ත්‍රිවිද දුෂ්චරිතය නැමති ආහාරයෙන් පොෂණය වේ.
  1. කාය දුෂ්චරිතය - කයෙන් කරණ අයහපත්දේ. (සොරකම, සතූන් ගාතනය, කාමය වරදවා හැසිරිම. මත්පැන්බිම)
  2. මනෝ දුෂ්චරිතය - මනසින් කරණ අයහපත්දේ. (අන්සතූන්ගේදේට කරන ආසාව, තරහා, මිත්‍යද්‍යුෂ්ටිය.)
  3. වචි දුෂ්චරිතය - වචනයෙන් කරණ අයහපත්දේ. (බොරුකිම, කෙලම, පරුස වචනකීම, හිස්වචනකීම)
• ත්‍රිවිද දුෂ්චරිතය, ඉන්ද්‍රිය අසන්වරකම නැමති ආහාරයෙන් පොෂණයවේ. 
  (ඉන්ද්‍රිය අසන්වරකම යනු ඇසෙන් රුපය බලා තමන්ගේ හිතේ ඇලිම් හා ගැටිම් ඇතිකරණ නිමිති ගනි, නසයෙන්, කනෙන්, දිවෙන්, කයින් සහ මනසින්ද මෙය කරයි. මෙය සිත කලබයි. දෙවනුව කැලබුනු පැත්තට ඇදි යයි.)
• ඉන්ද්‍රිය අසන්වරකම සිහිය නැතිකම සහ නුවනත් නැති කම, ( අසිහිය ) නැමති ආහාරයෙන් පොෂණයවේ.
  ඒ කියන්නේ හොඳට හිතල බලන්න සිහියයි, නුවණයි නැතිඋනාම නේද අපිට ඉන්ද්‍රිය අසංවර වෙනකොට නැවත සංවර කරගන්න බැරිවෙන්නේ. සිහියයි නුවණයි තියෙන කෙනා ඉන්ද්‍රිය සංවර කරගන්න වීර්ය කරනවා.
• සිහිය නැති කම සහ නුවනත් නැති කම, අයොනිසො මනසිකාරය නැමති ආහාරයෙන් පොෂණයවේ.
  අයෝනිසෝ මනසිකාරය කියන්නේ නුවන නැති ආකාරයට කල්පනා කිරීමයි. ( නුනුවනින් මෙනෙහි කිරීම කියන්නෙත් මේකමයි. )
• අයොනිසො මනසිකාරය ශ්‍රද්ධාව නැතිකම නැමති ආහාරයෙන් පොෂණයවේ.
  ශ්‍රද්ධාව තියෙන කෙනා හැම වෙලාවේම ධර්මයට, බුද්ධ දේශනාවට අනුව කල්පනා කරනවා. එහෙම නැතිකෙනා කල්පනා කරන්නේ තමන්ගේ සිතේ ඇතිවෙන එක එක කෙලෙස් වලට අනුව.
• ශ්‍රද්ධාව නැති කම, සද්ධර්මය නොවන දේ ඇසීමෙන් පෝෂණය වේ. 
  ඒ කියන්නේ ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ මුල්වෙන එක එක කතා. සද්ධර්මයේ හැම වෙලාවේම කතා කරන්නේ අලෝභ, අද්වේශ, අමෝහ මුලික කරගෙනයිනේ. සද්ධර්ම නොවන දේවල් ඔස්සේ ඇදිල යන නිසා තමයි ශ්‍රද්ධාව නැති වෙන්නේ.
• සද්ධර්ම නොවන දේ ඇසීම අසත්පුරුෂ ආශ්‍රයෙන් පෝෂණය වේ.
  ඒ කියන්නේ අසත්පුරුෂයෝ හැමවෙලාවෙම කතා කරන්නේ සද්ධර්ම නොවන දේවල්. දහම කතාකරන්නේ සත්පුරුෂයෝ, කල්‍යාණ මිත්‍රයෝ නේ. හොඳට හිතල බලන්න, ඔබ අසත්පුරුෂ යෝ ආශ්‍රය කරනකොට පස් පව්, දස අකුසල් ඔක්කොම කෙරෙනවා. ලෝභ, ද්වේශ, මෝහ ඔබතුල වැඩිවෙනවා. සද්ධර්මය නොවන දේවල් ඇහෙනවා. ඒ අනුව ඔබට ක්‍රියා කරන්නත් වෙනවා. අන්තිමේ මොකද වෙන්නේ? ඔබ තුල අවිද්‍යා මුලය පෝෂණය වෙනවා.

ඔන්න ඕක නිසා තමයි, බුදුන් වහන්සේ දේශන කලේ, ධර්ම මාර්ගයේ යන කෙනා ඉස්සෙල්ලම කරන්න ඕනේ අසත්පුරුෂ ආශ්‍රයෙන් බැහැර වීමයි.

1. සත්පුරුෂ සංසේවනය ( ඒ කියන්නේ කල්‍යාණ මිත්‍ර ඇසුර ) කල්‍යාණ මිත්‍රය ගැන වෙනම ලිපියකින් කියන්න ඕනේ. ගොඩක් වෙලාවට කල්‍යාණ මිත්‍රය කවුද, මිත්‍ර ප්‍රතිරුපකයා කවුද කියල අද කාලේ හොයාගන්න ටිකක් අමාරුයි.  
2. සද්ධර්ම ශ්‍රවනය 
3. යෝනිසෝ මනසිකාරය
4. ධම්මානුධම්ම ප්‍රතිපදාව.

ඔන්න ඔය කාරණා වලින් යුක්ත වෙනකොට අපිට පුළුවන් වෙනවා ධර්මයේ නියම ප්‍රතිඵල අත්දකින්න. 

තෙරුවන් සරණයි.

කරුණු උපුටා ගත්තේ:

අවිජ්ජා සුත්‍රය - අංගුත්තර නිකාය 

පරුෂ වචනය සහ ව්‍යාපාදය හඳුනාගනිමු !

අසන්නාවූ තැනැත්තාගේ සිත් රිදවන්නාවූ වචනය පරුෂ චනය වශයෙන් හඳුන්වනව. අංග තුනක් සම්පූර්ණ වීමෙන් මෙම අකුසලය සිදු වෙනව.

1. ආක්‍රෝශ කළ යුතු කෙනෙක් සිටිය යුතුයි

2. ක්‍රෝධ සහගත සිතක් ඇතිවිය යුතුයි

3. අන්‍යයන්ගේ සිත් රිදවන වචන කිව යුතුයි

ආක්‍රෝශ කරල සිත රිද්දන්න කෙනෙක් නැතිව සිත රිද්දන වචන තනියම කිව්වට පරුෂ චන කීමේ අකුසලය සිද්ධ වෙන්නෙ නැහැ. දුෂ්ට සිතින් නැතිනම් කෝපයෙන් තොරව පරුෂ චන කිව්වත් අකුසල් සිදුවෙන්නෙ නැහැ. ඒත් ‍එහෙම කියල යාළුවන්ට ආදරෙන් කුණු හරැප කියන්න යන්න එපා මොකද කෝපයෙන් තොරව කිව්වත් අහන කෙනා මොන මානසිකත්වයකින් ඒක අහනවද දන්නෙ නෑනෙ. සමහර විටක ඒක යාළුකම් නැතිවෙන්න හේතු වෙන්න පුළුවන්.

ආක්‍රෝශ කිරීමේ ආකාර දහය

අ‍ක්‍රෝශ කිරී‍මේ නැතහොත් නින්දා පරිභව කිරීමේ ආකාර දහයක් විනය පිටකයේ පාචිත්තිය පාළියේ සඳහන් වෙනව. අපි බලමු ඒව මොනවද කියල.

1. ජාතියෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

පහත්යයි සම්මත ජාති ඇති අයෙකුට අවමන් කරන්න රිදවන්න ඔහුගේ ජාතියේ නම ගෙන කතා කිරීමත්, උසස් යයි සම්මත ජාති ඇති අයෙකුට පහත් ජාතියක නමකින් කතා කිරීමත් පහත් ජාති ඇති කෙනාට අවමන් පිණිස උසස් ජාති ඇති අයට කියන නම් භාවිත කිරීමත් මේ යටතට අයත් වෙනව.

2. නාමයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

ලෝකයේ ඒ ඒ ප්‍රදේශවල උසස් කොට සලකන පහත් කොට සලකන නොයෙක් ආකාරයෙ නම් තියනවනෙ. පහත් යයි සම්මත නමක් ති‍යන කෙනෙකුට නිග්‍රහ කරන්න පහත් නම් ගෙන කතා කිරීමත් උසස් කොට සලකන නම් තියන කෙනෙකුට නිග්‍රහ කරන්න පහත් නමක් කීමත් පහත් නම් ඇති අයෙකුට නිග්‍රහ කරන්න උසස් නමක් ගෙන කතා කිරීමත් මෙයට අයත් වෙනව.

3. ගෝත්‍රයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

ගෝත්‍ර කියල කියන්නෙ ඒ ඒ ජාතිවල අයට වෙන් වෙන් වූ නම් වලින් ඇති පරම්පරාවන්. පහත් යයි සම්මත ගෝත්‍රයක කෙනෙකුට නිග්‍රහ කරන්න එම ගෝත්‍රයේ නාමය ගෙන කතා කිරීමත් උසස් යයි සම්මත ගෝත්‍රයේ කෙනෙකුට නින්දා කරන්න පහත් ගෝත්‍ර නාමයක් අරගෙන කතා කිරීමත් පහත් ගෝත්‍රයේ කෙනෙකුට ඉහල ගෝත්‍රයේ නම් ගෙන කතා කිරීමත් මෙයින් අදහස් කරනව.

4. කර්මාන්තයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

ඒ ඒ රටවල් වල උසස් කොට සලකන කර්මාන්ත තියනව පහත් කොට සලකන කර්මාන්ත තියනව. කසළ ඉවත් කරන වැසිකිළි සුද්ද කරන වැනි කර්මාන්ත කරන කෙනෙකුට අවමන් කරන්න ඒවා ගැන සඳහන් කරමින් කතා කිරීමත් වෙළඳාම් ගොවිකම් වැනි උසස් කර්මාන්ත කරන් අයට පහත් කර්මාන්ත කරන අයගේ නමින් කතා කිරීමත් පහත් කර්මාන්ත කරන අයෙකුට අවමන් කරන්න උසස් කර්මාන්තයක් ගෙන කතා කිරීම මෙයට අයත් වෙනව.

5. ශිල්පයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

වලන් හැදීම වට්ටි පෙට්ටි විවීම වගේ පහත් යයි සම්මත ශිල්පයකින් ජීවත් වන කෙනෙකුට නින්දා කරන්න එම ශිල්පයන්ට අයත් නමින්ම කතා කිරීමත්. උසස් යයි සම්මත ශිල්පයන් කරන අයට අවමන් කරන්න පහත් ශිල්පයන්ට අයිති නම් වලින් කතා කිරීමත් පහත් ශිල්ප කරන අයට උසස් ශිල්ප කරන අයට භාවිතා කරන දොස්තරයා ඉංජිනේරැවා වැනි වදන් භාවිත කිරීමත් මෙයින් අදහස් කරනව.

6. ආබාධයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

යම් කිසි අබාධයක් ඇති කෙනෙකුට නින්දා කරන්න කබරයා, ලාඳුරැවා, බීරා, තට්ටයා වැනි වචන වලින් කතා කිරීමත් එවැනි අබාධ නැති අයට අපහාස කිරීමට එම වචන යොදා ගැනීමත් මෙයට අයත් වෙනව.

7. ලිංගයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

කල්ලා, රත්තා, සුද්දා, මිට්ටා, බඩා, තඩියා, නපුංසකයා වශයෙන් ශරීරආකාරයන් ගෙන අනුන්ට අපහාස කිරීම මෙයට අයත් වෙනව

8. ක්ලේශයෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

පෙරේතය, මසුරා, හිවලා, සල්ලාලය යකා ගොනා යන නම් වලින් ඒ තැනැත්තාගේ කෙලෙස් ගැන නැතහොත් ගති ගුණ ගැන සඳහන් කරමින් නින්දා කිරීම මේ යටතට වැටෙනව.

9. ආපත්තියෙන් අක්‍රෝශ කිරීම.

කරපු හරි නොකරපු හරි වරදක් අල්ලගෙන නින්දා කිරීම මෙහිදී විස්තර කරනව.

10. ආක්‍රෝශයෙන් ආක්‍රෝශ කිරීම.

ලෝකයේ අනුන්ට රිදවීමට අපහාස කිරීමට පොදුවෙ කියන නොයෙක් වචන තියනවනෙ බූරැව, බල්ල ගෙන් පටන් අරගෙන මවගෙ නිමිත්ත දක්වා යන. එක එක කාලෙට වෙනස් වෙන වචනත් තියනව. ඉතින් ඒවගේ දේවල් කියල කෙනෙකුගෙ හිත රිද්දන එක තමා මෙහිදී අදහස් කරල තියෙන්නෙ. ඒව මෙතන කියන්න බැහැ දන්නෝ දනිති නෙ.

පරැෂ වච‍නයේ අල්ප සාවද්‍ය මහා සාවද්‍ය භාවය හෙවත් අකුසල් වල කුඩා විශාල බව.

ගුණවත් අයට පරුෂ චනයෙන් බැණ වැදීමෙන් විශාල අකුසලයක් කරගන්න පුළුවන්. ගුණයෙන් හීන අයට බැණ්නට එච්චර අකුසල් සිදුවෙන්නෙ නැහැ. ගුණයෙන් තමා හා සම වුන අයට බණින කොට හරි නින්දා කරනකොට හරි තමන්තුල කේන්තිය වැඩි නම් විශාල අකුසලයක් සිදුවෙනව. කේන්තිය අඩුනම් අකුසල් අඩුයි. සිදුවන විපාක මුසාවාද අකුසලයේ විපාකයන්ට සමානයි.

බොරු කීමේ විපාක

‍මෙලොවදී බොරු  කියන අය නොයෙක් විදිහෙ නින්දාවලට ලක්වෙනව. කියන දේවල් කවුරැවත් විශ්වාස කරන්නෙ නැති ගනන් ගන්නෙ නැති බවට පත්වෙනව. සමහර අවස්ථාවලදි නොයෙක් දඬුවම් වලට ලක්වෙනව. මරණින් මතු නර‍කයේ ඉපිද නොයෙක් දුක් වලට මුහුණ දෙන්න වෙනව. ප්‍රේත ආත්ම වල ඉපදී නොයෙක් දුක් කම් කටොළු වලට මුහුණ දෙන්න සිදුවෙනව. නැවත මිනිස් ආත්මයක් ලබා ගත්තත් නොකළ වරදවල් වලට අහුවෙලා නින්දා ලබනව, දඬුවම් ලබනව. ගොළු බවට පත්වෙනව. කට ගඳ ගහන්න ගන්නව. අශෝභන දත් ඇති කට විරෑප වූවන් බවට පත්වෙනව. නොයෙක් මුඛ රෝගවලින් දුක් විඳින්න සිදුවෙනව. අමිහිරි කට හඬ ඇති අය බවට පත්වෙනව. දරැවන් නැති අය බවට පත් වෙනව. උපන් දරැවෝත් අකීකරැ දරැවන් බවට පත්වී දුක් ගෙන දීමට සමත් වෙනව.

ව්‍යාපාදය

අන්‍යයන් විනාශවේවා යයි සිතීම ව්‍යාපාදය කියල හඳුන්වනව. මේක බොහෝ වෙලාවට ඊෂ්‍යාවත් එක්ක ඇතිවන අකුසලයක්. තවකෙනෙක් මිය ගියහම එයාගෙ දේපල වස්තුව තමාට ලබාගැනීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් එම පුද්ගලයා විනාශවේවා කියල හිතන අය ඉන්නව. එහෙම හිතන කෙනාගෙ ව්‍යපාදය ඇතිවෙන්නෙ ලෝභය හින්ද. සමහර අවස්ථාවල තමන්ට කරදර කරන අය නැසෙත්වා කියල හිතන අය ඉන්නව ඒහෙම හිතන්නෙ ද්වේශය හින්දයි.

ව්‍යාපාදය සිදුවෙන්න නම් කරැණු දෙකක් සම්පූර්ණ වෙන්න ඕනෙ.

1. විනාශ විය යුතු සත්වයකු ‍සිටිම පළමුවැන්නයි.

2. එම සත්වයා විනාශවිය යුතු බව සිතීම දෙවැන්නයි

යම්කිසි කෙනෙක් ගැන කේන්තියක් ඇතිවුන පමණින් ව්‍යාපාද අකුසලය සිදු වනේනෙ නැහැ. ඒත් ඒ තැනැත්තා විනාශ වේවා කියල හිතුවොත් නම් ව්‍යාපාදය සිදුවෙනව. ඒකෙන් කියන්නෙ "අනේ මේක හිටියට වඩා හොඳයි මැරිල ගියානම්" , " ඕකව පණ පිටින් ඉතුරැ කරන්න වටින්නෙ නහැ" ," කරපු අපරාදෙට හෙන හතම ගහන්න ඕනෙ" වගේ අදහස් පහළවීම මෙම අකුසලයට අයත් වෙනව කියන එකයි. 

මෙම අකුසලයේ කුඩා විශාල බව සහ විපාක ලැබී‍ම පරැෂ වචනවලදී සඳහන් කරන ලද දේවල් වලටම සමානයි. ව්‍යාපාදයෙන් වැලකෙන්න නම් සියළු සත්‍වයින් කෙරෙහි මෛත්‍රියෙන් සිටිය යුතුයි.